Voorbij het oog

Neurale interfaces

Wat als blindheid niet langer betekent dat u niet kunt zien? Neuralink, het bedrijf van Elon Musk, werkt aan een chip die rechtstreeks met de visuele cortex communiceert. De ogen worden volledig omzeild. Beelden van een camera worden vertaald naar elektrische signalen die het brein interpreteert als zicht. Het klinkt als science fiction, maar de eerste stappen zijn al gezet. Second Sight ontwikkelde de Argus II, een retinaal implantaat voor patiënten met ernstige retinitis pigmentosa. Een brillencamera stuurt beelden naar elektrodes op het netvlies. De resolutie is beperkt, maar patiënten kunnen contouren onderscheiden, beweging detecteren, obstakels vermijden. De volgende generatie gaat verder. Corticale implantaten omzeilen het oog en netvlies volledig. Rechtstreekse stimulatie van de visuele cortex. Dit opent mogelijkheden voor patiënten met een volledig beschadigd netvlies. Orion, ook van Second Sight, is zo’n corticaal systeem. De eerste trials tonen aan dat patiënten vormen kunnen herkennen, letters kunnen lezen, gezichten kunnen onderscheiden.

We staan aan het begin van een nieuw tijdperk. Een tijdperk waarin blindheid niet langer definitief is. Wat betekent dit voor ons als oogzorgprofessionals? Op korte termijn: weinig. Deze technologieën zijn experimenteel, duur en beperkt tot gespecialiseerde centra. Op lange termijn: alles. Als we echt geloven in oogzorg, moeten we ook geloven in de meest radicale vormen ervan. We moeten begrijpen wat er mogelijk wordt. We moeten onze patiënten kunnen informeren over opties die vandaag nog utopisch lijken. De grens tussen technologie en biologie vervaagt. Het oog is niet langer de enige poort naar zicht. Wat de wetenschappelijke onderbouwing betreft, is het belangrijk om verder te kijken dan de mediaberichten rond Neuralink. Een mijlpaal in het veld was de publicatie van Beauchamp et al. (2020) in Cell, waarbij onderzoekers van Baylor College of Medicine via coëfficiëntgestuurde cortexstimulatie proefpersonen alfanumerieke tekens lieten waarnemen – rechtstreeks in de visuele cortex, zonder enige oogbetrokkenheid. De zogenaamde fosfenen, lichtflitsen die ontstaan door elektrische prikkeling, bleken reproduceerbaar en spatieel stuurbaar. Dit is het mechanisme waarop corticale visuele protheses zoals Orion zijn gebouwd.

Wat optometristen in dit verhaal niet mogen onderschatten, is hun rol in de pre-implantatie screening. Patiënten die in aanmerking komen voor retinale of corticale implantaten, hebben veelal een lang traject achter de rug van progressief visueel verlies. Optometrist en oogarts zijn vaak de eersten die deze achteruitgang documenteren, via gezichtsveldmetingen, OCT-scans en visusregistratie over de tijd. Deze longitudinale data is van onschatbare waarde voor neurochirurgen en ingenieurs die een implantaat moeten kalibreren op het resterende visuele systeem van de patiënt. Bovendien zal de post-implantatiebegeleiding – het ijken van visuele verwachtingen, het monitoren van adaptatie, een domein worden waar oogzorgprofessionals een centrale rol kunnen spelen. De technologie evolueert, maar de mens erachter heeft nog altijd zorg nodig. Ik weet niet hoe snel deze evolutie zal gaan. Maar ik weet wel dat ik erbij wil zijn wanneer ze zich voltrekt.

Charles Bruninx is optometrist, myopie-expert en mede-eigenaar van Bruninx Design Optics in Hasselt. Charles deelt
in Eyeline zijn visie op een actueel onderwerp met ons.