ZEISS bestaat al 180 jaar

Een bijzonder jubileum dat ons terugbrengt naar het begin: Duitsland, midden 19e eeuw. In 1846 opende de jonge mecanicien Carl Zeiss in Jena zijn eigen ‘Werkplaats voor fijnmechanica en optica’.

Met een beperkt startkapitaal, maar met veel vakkennis, precisie en ambitie, legde hij de basis voor wat uitgroeide tot een wereldwijd toonaangevend bedrijf in optica en technologie.

Van vakmanschap naar wetenschap

Na zijn opleiding tot mecanicien richt de dertigjarige Carl Zeiss zijn eigen bedrijf op in Jena. Met een startkapitaal van 100 daalders, een lening van zijn broer Eduard, opent hij op 17 november 1846 zijn ‘Werkplaats voor fijnmechanica en optica’. Aanvankelijk werkt Zeiss alleen en is hij in die eerste jaren enkel verantwoordelijk voor de constructie, reparatie en optimalisering van zijn instrumenten. Zijn vergrootglazen, gemaakt van spiegelglas, verkopen goed. Ook producten van andere makers zoals thermometers, telescopen en brillen blijken populair bij zijn klanten.

Betere kwaliteit dan concurrentie

De zaken gaan zo goed dat Zeiss zijn bedrijf uitbreidt, zijn eerste werknemers aanneemt en verhuist naar een ruimere werkplaats. Vooral de productie van eenvoudige microscopen is erg winstgevend. Ze onderscheiden zich niet door hun prijs, maar door hun superieure kwaliteit. Gebruikers kunnen bij de microscopen van Zeiss rechtstreeks scherpstellen op het eindproduct in plaats van op het monsterstadium en dit is een veel praktischere en efficiëntere methode dan bij andere fabrikanten.

Van vakmanschap naar wetenschap

Die kwaliteit blijft echter afhankelijk van vakmanschap, en dat wil Zeiss veranderen. Hij wil af van de trial-and-error-methode waarmee brillenglazen destijds werden gemaakt, waarbij glazen en hun positie steeds opnieuw werden aangepast tot er een bruikbaar optisch systeem ontstond. In 1866 kiest hij ervoor om zijn ideale productieproces in de praktijk te brengen, met de hulp van de jonge natuurkundige Ernst Abbe.

Abbe vertaalt het vakmanschap van Zeiss naar exacte berekeningen en ontwikkelt wiskundige ontwerpregels voor lenzen, zodat de kwaliteit niet langer afhangt van ervaring en toeval, maar reproduceerbaar wordt dankzij wetenschappelijke berekeningen.

Zes jaar lang werken ze intensief samen aan optimalisatie en constructie, tot Zeiss in 1872 een microscoop voorstelt die op vlak van kwaliteit alle concurrentie overtreft. Een doorbraak die het team internationale erkenning oplevert bij wetenschappers en artsen. Zeiss beloont Abbe met winstdeling en maakt hem in 1875 partner.

De weg naar onafhankelijkheid

ZEISS groeit snel, verkoopt steeds meer instrumenten en neemt steeds meer medewerkers aan. Toch blijft één probleem onopgelost: hoewel Zeiss en Abbe uitstekende microscooplenzen hebben ontwikkeld, is er nergens speciaal optisch glas van de juiste kwaliteit te koop. De oplossing komt via de 28-jarige chemicus en glasexpert Otto Schott uit Witten.

Schott ontwikkelt een procedure om kleine hoeveelheden glas te smelten en zo verschillende composities uit te proberen, waaronder een type glas met volledig nieuwe optische eigenschappen: lithium-glas.

In 1879 stuurt hij een staal hiervan naar Abbe, en zo ontstaat een samenwerking die snel intensiever wordt. Schott verhuist naar Jena, waar een glaboratorium voor hem wordt ingericht; later bekend als glasfabriek Schott & Genossen, vandaag Schott AG. Hier ontwikkelt Schott zijn eerste optische glassoorten en later ook thermisch en chemisch resistent borosilicaatglas, vandaag bekend als Jenaer-glas. Dankzij deze samenwerking tussen Zeiss, Abbe en Schott kon ZEISS het optische glas zelf ontwikkelen en produceren.

Wat in Jena begint met microscopen, groeit uit tot meer: lenzen voor camera’s, instrumenten voor chirurgie, en uiteindelijk brillenglazen. Dezelfde glasexpertise vormt vandaag de basis van de op maat gemaakte ZEISS-brillenglazen die de opticien dagelijks aanbiedt.

www.zeiss.be/vision | Instagram www.instagram.com/zeissvision